پنجشنبه 23 مرداد 1399

به سایت پدر و پسر خوش آمدید.

اگرهای تاریخ ایران- اگر 71

چاپ
( 135 رای )

 دوایت دیوید آیزنهاور

 دوایت دیوید آیزنهاور معروف به «آیک» (1969-1890)، سی و چهارمین رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا از سال 1953 تا 1961.

 

71. اگر جمهوري خواهان در انتخابات امريكا پيروز نشده بودند

گرچه روي كار آمدن محافظه كاران در انگلستان، به تدريج بر سمت و سوي سياست امريكا در مسئله ايران اثر مي گذاشت و توافق با انگليس و طرح هاي پنهاني دست كم در سيا و حتي وزارت خارجۀ امريكا شكل مي گرفت، اما تا جاي گرفتن جمهوري خواهان به جاي دمكرات ها در واشنگتن و تغيير تصميم گيران اين كشور، تغييري بنيادي در سياست هاي امريكا روي نداد.

برخي از تحليل گران، سياست امريكا در قبال نهضت ملي شدن نفت ايران را به سه دوره تقسيم كرده اند:

-دورۀ اول: پشتيباني از جنبش ملي شدن صنعت نفت.

-دورۀ دوم: ميانجي گري دوستانه در حل اختلافات با انگلستان.

-دورۀ سوم: مخالفت با مصدق و براندازي حكومت ملي. (1)

  

آیزنهاور و محمدرضاشاه

 دیدار محمدرضاشاه پهلوی و  آیزنهاور در تهران، سال 1959. 

 در دورۀ اول، هنري گريدي و «جرج مك گي» معاون وزارت خارجۀ امريكا در قبال مسئلۀ نفت با نهضت ملي همدردي نشان مي دادند و در اين زمينه با انگليسي ها اختلاف نظر داشتند. (2)

گريدي شش ماه پيش از ملي شدن صنعت نفت به لندن رفت، ولي كوشش هايش در متقاعد كردن انگليسي ها براي موافقت با خواست هاي ايرانيان ناكام ماند. (3) در اين دوره، امريكايي ها براي پايان دادن به منافع انحصاري انگليسي ها در نفت ايران، موافق ملي شدن نفت بودند.

گريدي و مك گي از مهر 1329 تا فروردين 1330 ، موافق ملي كردن نفت بودند، ولي پس از ملي شدن، مقامات امريكايي با ايفاي نقش بازدارنده در پيشرفت نهضت، براي كسب سهم در موقعيت مناسب، نقش ميانجي را بر عهده گرفتند. (4)

به اين ترتيب، در دورۀ دوم، مك گي و گريدي در پي راه حل بينابيني بودند. (5) مك گي پيشنهاد پنج ماده اي خود را شامل فروش با تخفيف نفت به انگلستان به عنوان غرامت كه مورد موافقت مصدق قرار گرفت و از آن به عنوان پيشنهاد «مصدق – مك گي» ياد شد، مطرح كرد و وزيرخارجۀ «ترومن» آن را براي كسب توافق نزد ايدن وزير خارجۀ دولت محافظه كار انگلستان برد، ولي همان طور كه گفته شد، محافظه كاران كه به تازگي در انگليس بر سر كار آمده بودند اين پيشنهاد را رد كردند. (6)

با به دراز كشيدن بحران نفت و فشارهاي ديپلماتيك انگلستان، امريكايي ها كه از ماهيت فراگير ملي شدن نفت ايران نگران بودند، بيشتر تغيير جهت دادند و حتي پيش از روي كار آمدن آيزنهاور، نمايندۀ جمهوري خواهان، نقشۀ دخالت پنهاني در ايران به ويژه از سوي سازمان سيا مطرح شده بود، اما مقامات بلندپايه تر  تا 1953 موافق اين امر نبودند. (7)

با تغيير حكومت در واشنگتن در دي ماه 1331 (ژانويه 1953) درست چهارده ماه پس از تغيير حكومت در لندن، همسويي سياست هاي انگلستان و امريكا در براندازي حكومت مصدق كه با تشديد بحران هاي داخلي ايران همراه بود، الگوي تصميم گيري مشخصي را شكل داد. (8)

سرانجام در 14 بهمن 1331 (3فوريه 1953) دو هفته پس از آغاز رياست جمهوري آيزنهاور، طرح سرنگوني مصدق مورد موافقت امريكايي ها قرار گرفت. (9)

 

از سمت راست: آیزنهاور و چرچیل

 همسویی آیزنهاور و چرچیل از عوامل مهم براندازی حکومت مصدق شمرده می شود. 

--

مطالب مرتبط:

70. اگر حزب كارگر انگلستان در انتخابات 1951 پيروز شده بود

71. اگر جمهوري خواهان در انتخابات امريكا پيروز نشده بودند

72. اگر نهضت ملي ايران با كمونيست ها جدي تر برخورد مي كرد

73. اگر دولت مصدق ساقط نشده بود

 اگرهای تاریخ ایران - فهرست مطالب

--
پي نوشت:
1. «تاريخ روابط خارجي ايران از پايان جنگ جهاني دوم تا سقوط رژيم پهلوي». هوشنگ مهدوي، عبدالرضا. بي جا. 1368. ص 104.
2. «شير و عقاب». بيل، جيمز. ص101.
3. همان، ص102.
4. «تاريخ روابط خارجي ايران...». هوشنگ مهدوي، ص104.
5. «مصدق و نبرد قدرت». كاتوزيان، ص220.
6. «شير و عقاب». بيل، جيمز. ص90.
7. همان، ص 110 و 111.
8. «كودتاي 28 مرداد 1332». گازيوزوسكي، مارك. ترجمه نجاتي، غلامرضا. ضميمه كتاب جنبش ملي شدن صنعت نفت ايران. تهران شركت سهامي انتشار. 1367. ص 25و26.
9. همان، ص32.

مطالب مرتبط



اشتراک گذاری

بازدید: 2749 بار  

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید