جمعه 24 مرداد 1399

به سایت پدر و پسر خوش آمدید.

اگرهای تاریخ ایران- اگر 66

چاپ
( 95 رای )

     روسیه تلفیقی از پرچم روسیه و اتحاد جماهیر شوروی اتحاد جماهیر شوروی

همسایۀ شمالی، به اَشکال مختلف خود (روسیه تزاری، اتحاد جماهیر شوروی و  جمهوری روسیه) بیشترین لطمات و خسارات جبران ناپذیر  را به ایران وارد آورده است. 

 

66. اگر مستقيماً با همسايۀ شمالي صحبت نكنيم و اگر كميسيون سه جانبه تشكيل شود

در 30 دي ماه 1324 (1946) «ابراهيم حكيمي» نخست وزير به يك علت عدم موفقيت در قضيۀ آذربايجان از سمت خود استعفا داد. او سعي كرده بود نگرشي ملايم نسبت به اتحاد شوروي را با برخورد شديد با حزب توده در هم بياميزد.

حكيمي براي اجراي بخش نخست، سه وزارتخانه را به شمالي هاي هوادار شوروي، يك وزارتخانه را به يك بي طرف و شش پست وزارتي را به طرفداران شاه واگذار كرد. او قوام را براي مجمع جديدالتأسيس مشاوران ارشد نخست وزير در نظر گرفت و به توصيۀ مصدق به مسكو رفت تا مستقيماً با استالين مذاكره كند. همچنين او براي اجراي دومين بخش برنامۀ خود، تظاهرات خياباني را ممنوع كرد، به اشغال نظامي دفاتر حزب توده ادامه داد، از غير قانوني ساختن يكبارۀ حزب توده سخن به ميان آورد و از مذاكره با آشوب طلباني كه فرقۀ دموكرات آذرباجان را رهبري مي كردند سر باز زد.

 

 محمدرضا شاه و ابراهیم حکیمی

 ابراهیم حکیمی(1959-1863) دولتمرد ایرانی دورۀ قاجار و پهلوی. درخواست حکیمی مبنی بر رسیدگی دبیرکل سازمان ملل به مداخلات شوروی در امور داخلی ایران، موجب نارضایتی شوروی‌ها گردید.

 

اگرچه برنامۀ حكيمي توانست اكثريت آراء پارلمان را كسب كند، اما نتوانست خصومت شوروي را كاهش دهد. برعكس، شوروي ها اعلام كردند: «ترجيح مي دادند در مسكو به قوام خوشامد بگويند تا به حكيمي.» (1)

 

 محمدرضا شاه در کنار استالین در  کنفرانس تهران

محمدرضا شاه در کنار استالین در سال‌های آغازین پادشاهی - سال 1943، کنفرانس تهران


آنها همچنين خواستار رفع محدوديت از حزب توده شدند، از تعيين زمان دقيق تخليۀ كامل قواي خود سر باز زدند، حمل محصولات كشاورزي از آذربايجان به جنوب ايران را متوقف كردند و مهمتر از همه به جلوگيري از ورود نيروهاي دولتي به داخل استان هاي شمالي ادامه دادند.

در نتيجه، فرقۀ دموكرات آذربايجان دست به شورش مسلحانه زد، شهرهاي عمدۀ استان را تصرف كرد، «كنگرۀ ملي» تشكيل داد و در آذر ماه 1324 تشكيل حكومت خودمختار آذربايجان را اعلام كرد.

حزب دموكرات كردستان از اين هم فراتر رفت و تشكيل جمهوري مستقل كردستان را اعلام داشت و شورشيان مسلح در استان هاي شمال براي احياي شورش سال 1300 كه جمهوري شوروي سوسياليستي ايران را در گيلان تشكيل داده بود، حزب جنگلي [جنگل] را ايجاد كردند.

حكيمي نه تنها در مورد شوروي ها ناكام ماند، بلكه خصومت انگليس را نيز برانگيخت. «سر ريدر بولارد» سفير انگلستان در ايران كه از آغاز به سياست «تسكين» حكيمي اعتمادي نداشت، اكنون اظهار مي داشت كه تمركز شديد، علت واقعي تجزيۀ فعلي است. او با اين پيشنهاد كه همۀ استان ها، به ويژه استان هاي جنوبي بايد از حق خودگرداني برخوردار باشند، شروع به حفظ منافع انگليس كرد.

علاوه بر اين، در اواسط دي ماه راديو بي بي سي اعلام كرد انگليس، امريكا و شوروي براي حل مسائل داخلي ايران كميسيون سه جانبه اي تشكيل مي دهند.

به گفتۀ سفير وقت امريكا در ايران (2)، خبر بي بي سي تهران را به وحشت انداخت زيرا ناسيوناليست ها فقط يك نگراني داشتند كه از مشاهدۀ جنگ ابرقدرت ها در ايران بزرگتر بود، ترس از اجلاس ابرقدرت ها، مانند زمان انعقاد قرارداد 1907 بين انگلستان و روسيه براي خاتمۀ رقابت ها و ستيزهايشان و در جريان آن تقسيم ايران به حوزه هاي نفوذ بيگانه.

شايد فقط يك راه گريز مانده بود؛ قوام مي توانست پيش از تشكيل كميسيون سه جانبه، مستقيماً با شوروي ها مذاكره كند. همان طور كه مصدق در مجلس اظهار داشت:

«اگر مستقيماً با همسايۀ شمالي خود صحبت نكنيم، كارمان تمام است، زيرا اگر كميسيون سه جانبه تشكيل شود، ايران مانند سال 1907 تجزيه خواهد شد. چاره اي نداريم جز اينكه نخست وزيري را جانشين حكيمي كنيم كه خوشايند مسكو باشد.» (3)

 

--

مطالب مرتبط:

66. اگر مستقيماً با همسايۀ شمالي صحبت نكنيم و اگر كميسيون سه جانبه تشكيل شود

67. اگر قوام تدبير و سياست به خرج نمي داد

68. اگر شوروي بخواهد از حزب توده براي ايجاد قيام مسلحانه استفاده كند

69. اگر رزم آرا زنده مي ماند و طوفان نفت را از سر مي گذارند

اگرهای تاریخ ایران - فهرست مطالب

 --

پي نوشت:
1. «ايران بين دو انقلاب از مشروطه تا انقلاب اسلامي». آبراهاميان، يرواند. نشر مركز. چاپ اول 1377. ص199.
2. همان، ص200.
3. «مذاكرات مجلس». مصدق، مجلس چهاردهم، 19دي ماه 1324.

مطالب مرتبط



اشتراک گذاری

بازدید: 2215 بار  

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید