اگرهای تاریخ ایران- اگر 47

چاپ
( 99 رای )

 محمد صادقی در  نقش امیر کبیر  راه آهن

 محمد صادقی در سریال سال های مشروطه در نقش امیر کبیر

 

47. اگر وزير مختار انگليس با احداث راه آهن مخالفت نمي كرد

قضيه سرمايۀ خارجي نخستين بار در ارتباط با نقشۀ راه آهن سرتاسر غرب- شرق در زمان اميركبير عنوان شد. گرچه اين نقشه هيچ گاه به مرحلۀ گفتگو با دولت ايران نرسيد، اما از نظر ماهيت بحث اقتصادي، سياسي و اجتماعي اهميت دارد.

طرح ياد شده را مهندس نامدار انگليسي «رابرت استفن سون» در 1850م پيشنهاد داد. او از پيشروان صنعت راه آهن انگليس بود و راه آهن هندوستان را ساخت. او همان كسي بود كه حدود سي سال بعد در زمان «ميرزا حسين خان سپهسالار» نقشة راه آهن آناتولي و ايران را كشيد.

طرح راه آهن اروپا و آسيا از وين شروع مي شد، به آسياي صغير مي آمد، به بغداد مي رفت، به بصره يا محمره مي پيوست، از ايالات جنوبي ايران مي گذشت و به سند مي رسيد. «پالمرستون» اين نقشه را براي بررسي سفارت انگليس، به تهران و اسلامبول فرستاد.
او در نامۀ خود به وزير امورخارجه، با اساس فكر كشيدن راه آهن مخالفت كرد، زيرا راه آهن عامل ترقي اجتماعي، اقتصادي و نظامي ايران مي شد و مصلحت سياسي انگليس غير از اينها بود. او دليل آورد كه:

« صد سال ديگر بايد بگذرد تا ايران فقير ناتوان و دولت و ملت سست بي تهور و بي ابتكار آن شايستگي شركت در نقشۀ راه آهن را پيدا كنند. ساختن راه آهن، البته موجب افزايش قدرت ايران خواهد شد و استعداد هاي آن را كه تاكنون بر اثر فقر، نيازمندي و خمودگي خفته مانده است بيدار خواهد ساخت. از سوي ديگر، منحرف شدن راه بازرگاني مغرب به هندوستان و حتي صدور قسمتي از كالاي اروپا از طريق ايران به هند، بر اهميت و اعتبار ايران تا حد زيادي مي افزايد.
در عين حال، سرنوشت تجارت عظيم انگليس با مشرق تا خاك چين، به دست هوس كاري اين ملت متقلب و دورو  سپرده خواهد شد. هيچ تناسب و تعادلي ميان نفعي كه ايران از كشيدن آن راه آهن خواهد برد و فايده اي كه براي انگلستان خواهد داشت وجود ندارد.
از نظر نظامي، ايجاد راه آهن ايران را به سرحد هندوستان مي رساند، ايراني كه قدرت و فعاليت ان با داشتن راه آهن خيلي بيشتر از نيروي فعلي خواهد بود. اين خود متصرفات انگلستان را در هند به خطر تجاوزنزديك تر مي گرداند. البته حالا از سوي ايران خطري بر نمي خيزد، اما از رويۀ آن در زمان جنگ چه خبر داريم؟ فراموش نكنيم كه از شرف، ايمان و حق شناسي در اين كشور خبري نيست؛ سودپرستي و طمع جويي انگيزه هاي كردار و رفتار مردم آن است.
اگر روزي ايران و روس متحد شدند، راه آهني كه به مرز هندوستان كشيده شده باشد بر دشواري كار ما خواهد افزود.»

 

وزير مختار انگليس، تا سرحد امكان كارهاي اميركبير را بي ارزش قلمداد كرده و حتي ناديده مي انگاشت و هرجا كه مي توانست، نقشۀ پيشرفت ايران را بر هم مي زد. «شيل» در موضوع كشيدن راه آهن غرب – شرق كه وزيرخارجة آن روز انگلستان «پالمرستون» هم با آن موافقت كرد و مهندس انگليسي نقشۀ آن را داد، مخالفت شديدي كرد و رأي دولت انگليس را زد.

به راستي اگر چنين طرحي در آن زمان يعني حدود 150 سال پيش در اواسط سدۀ نوزدهم ميلادي به اجرا در مي آمد، چه ميزان براي پيشرفت و توسعۀ اقتصادي ايران مفيد بود؟
با سقوط اميركبير و آغاز صدارت «ميرزا آقاخان نوري» انديشۀ سرمايه گذاري و ايجاد راه آهن و صنعت نيز، بايگاني شد.

 --

مطالب مرتبط :

45. اگر اميركبير نرمش بيشتري نشان مي داد

46. اگر اميركبير به اهداف خود كاملاً دست مي يافت

47. اگر وزير مختار انگليس با احداث راه آهن مخالفت نمي كرد

61. اگر راه آهن ايران به صورت شرقي – غربي كشيده مي شد

62. اگر مبدأ و مقصد راه آهن شمالي – جنوبي درست انتخاب مي شد

اگرهای تاریخ ایران - فهرست مطالب

 امیرکبیر عثمانی ها، ابراهیم پاشا!

 

 

مطالب مرتبط



اشتراک گذاری

بازدید: 2654 بار