چهارشنبه 13 اسفند 1399

به سایت پدر و پسر خوش آمدید.

ايراني از نگاه انيراني - مقدمه (قسمت چهارم)

چاپ
( 147 رای )

 آثار باستانی ایران در موزۀ لوور فرانسه آثار باستانی ایران در موزۀ لوور فرانسه

آثار باستانی ایران در موزۀ لوور فرانسه (عکسها از ایرنا)

به ارمغان بردن گوهرهاي كشورهاي شرقي

بسياري از ايران پژوهان اشخاصي بوده اند تشنۀ دانش و اكتشاف و چه بسا آزمند كار. كساني كه حتي دور از زن و فرزند و وطن خويش بدون بيم از خطرات و تهديد مرگ احتمالي، بدون اعتنا به خستگي و گرسنگي، انواع رنجها و دشواري ها، زندگي خود را وقف دانش و يا خدمت به وطن خود كرده اند.

 

ویلیام جونز 

ويليام جونز (1794-1746) خاورشناس و زبان شناس انگليسي

ويليام جونز مشهور به جونز ايراني(1) مي نويسد: «شايد براي بيشتر مردم جهان كه مجال تحصيل و رغبت تتبع در ادبيات مشرق زمين را ندارند به دنبال اين رشتة بزرگ رفتن كاري بيهوده باشد؛ اما براي كساني كه خواهان معرفتي دربارۀ جهان و جوياي علل ترقي و انحطاط دولتها باشند، بي شك خواندن تاريخ سياسي و آگاهي بر اوضاع طبيعي كشورهاي بزرگي مانند ايران، هند و عربستان ضرورت دارد.

در نظر مردم حكيم اين گونه كتابها ارجمند است، زيرا به كمك آنها مي توانند به كُنه تحولات عقلاني بري از پايين ترين تا بلندترين مدارج پي برند و از گشودن آن گنجينه هاي فكري و گلچيني از باغهاي بشر بهره مند گردند(2)

آنها به شرق آمدند و گوهرهاي كشور ما – و ساير كشورهاي شرقي - را با خود به غرب به ارمغان بردند و خرمهره هاي ما را براي خودمان باقي گذاردند.

 

 آثار باستانی ایران در موزۀ لوور فرانسه

تصویری از موزۀ لوور، بخش ایران باستان (عکس از ایرنا) 

 

ما در اين داد و ستد با چشم و گوشي كه خود خواسته بوديم بسته باشد، خرمهره هاي آنان (تجمل گرايي، ابتذال و ...) را چه بسا با اشتياق گرفتيم و گوهرهاي آنان (آزادي، دموكراسي، فن آوري، بهره وري، نظم و ...) را وانهاديم.

نوشته هاي ايران پژوهان، با هر انگيزه اي كه به ايران آمده باشند، حاوي برخي حقايق است كه مي تواند و بايد مورد بررسي مردم عزيز ميهنمان قرار گيرد. اشتباهات ايران پژوهان و سياحان را نتيجۀ غرض ورزي دانستن منطقي به نظر نمي رسد، چرا كه آنان سعي در ارائه صحيح ترين اطلاعات در زمينه هاي مختلف و انتقال آن به كشور خود داشته اند.

خدمتي كه يادداشت ها و سفرنامه هاي اين افراد به روشن شدن وضعيت اجتماعي دوره هاي مختلف تاريخي ايران نموده است موضوعي نيست كه نياز به برهان و استدلال داشته باشد، خصوصاً در مورد كشور ما كه از ديرباز بيشتر تاريخ نگاران، نويسندگان و شاعران ممقهور قدرت حاكم بوده اند. براي مثال كتاب ناسخ التواريخ (ص605) كشته شدن بزرگمرد كم نظيري چون اميركبير را به مرگ طبيعي و از «اقتحام حزن و ملال» جلوه داده است.

 

 الکساندر گریبایدوف   زهیر یاری در نقش گریبایدوف در سریال تبریز مه آلود

تصویر سمت راست: الکساندر سرگییویچ گریبایدوف(1829-1795)، سفير روسيه در دربار فتحعلي شاه

تصویر سمت چپ: زهیر یاری در نقش گریبایدوف در سریال تبریز مه آلود

 

با اين حال در سفرنامه ها بعضاً برداشت هاي نادرستي ديده مي شود كه ناشي از اطلاعات ناكافي، اقامت كوتاه در ايران، عدم آشنايي كامل با زبان فارسي و پيش داوري و پس داوري ايران پژوهان است. براي مثال قسمتي از نامۀ گريبايدوف (3)، مورخ 15 آوريل 1818 خطاب به يكي از دوستانش، حاكي از چنين پيش داوري هايي است:

«استپان عزيز؛ بدبختي بزرگي به من رو آوره كه برايت شرح مي دهم. مي خواهند مرا به مأموريت خارج بفرستند. فكر مي كني به كجا؟ به ايران كه در آنجا زندگي كنم. هر چه تلاش كردم كه از اين مأموريت معافم كنند فايده اي نداشت.
پريروز كه نزد وزير رفته بودم، گفتم در صورتي حاضر مي شوم به تهران بروم كه يكجا دو درجه ترفيع به من داده شود. او اول مخالف بود، اما با فصاحت و بلاغتي كه در زبان فرانسه دارم، استدلال كردم كه انصاف نيست من بهترين سالهاي جواني خود را بين مردم وحشي آسيا بگذرانم ... از همه عجيب تر  آنكه هميشه به او مي گفتم كه هيچ گاه جاه طلب نبوده ام، ولي در مقابل دو درجه ترفيع، خود را كاملاً در اختيار او گذاردم.» (4)

 

 الی ویزل الی ویزل در اردوگاه مرگ

تصویر سمت راست: الی ویزل (متولد 1928، رومانی) نویسنده، فعال سیاسی، برنده جایزه صلح نوبل و از بازماندگان هولوکاست

تصویر سمت چپ: کارگران یهودی در اردوگاه مرگ «بوخن‌والد» آلمان نازی، 16 آوریل1945 ( الی ویزل با فلش مشخص شده است)

 

سخن را با شعري از كتابِ «جانها در آتش» (5) از الي ويزل (6)به پايان مي برم.

«اما از كجا بايد آغاز كرد؟

دنيا كه چنين گسترده است

از سرزميني آغاز خواهم كرد

كه بهتر از همه مي شناسم؛

اما سرزمين من نيز پهناور است.

بهتر است از شهرم شروع كنم؛

اما شهرم نيز وسيع است.

بهتر است از خيابانم آغاز كنم،

نه، از خانه ام.

نه، از خانواده ام.

نه، از خودم آغاز خواهم كرد

 

--

مطالب مرتبط:

ايراني از نگاه انيراني - فهرست مطالب

ايراني از نگاه انيراني، گفتار 1 .... شرق شناسي، قسمت اول - نخستين برخوردهاي گستردۀ اروپاييان با فرهنگ هاي ديگر

ايراني از نگاه انيراني، گفتار 1 .... شرق شناسي، قسمت دوم - شرق

ايراني از نگاه انيراني، گفتار 1 .... شرق شناسي، قسمت سوم - پيدايش اصطلاح «شرق شناسي»

ايراني از نگاه انيراني، گفتار 1 .... شرق شناسي، قسمت چهارم - استواري رابطۀ «شرق شناسي» و «استعمار»

ايراني از نگاه انيراني، گفتار 1 .... شرق شناسي، قسمت پنجم - ديدگاه شرقي ها به شرق شناسي

ايراني از نگاه انيراني، گفتار 1 .... شرق شناسي، قسمت ششم - غرب شناسي

 

 --

1. Jones . جونز زبانهاي عبري، فارسي، چيني و زبانهاي گوناگون اروپايي را فرا گرفته بود، اما براي زبان و ادبيات فارسي اهميت بسيار قائل بود. برخي از آثارش عبارت اند  از: مطالعه و تحقيق در ادبيات شرقي، دستور زبان فارسي، شعر شرقي و ... . در آن دوره در مجموع دو عامل مهم در شرق شناسي انگليسي ها دخالت داشت: يكي وجود كمپاني همد شرقي و ديگري انجمن آسيايي بنگال.

در واقع، انجمن آسياي بنگال كه به همت ويليام جونز «پدر ايران شناسي در انگلستان» در سال 1784م بنياد نهاده شد، خود به طور غيرمستقيم مديون وجود شركت هند شرقي است. شركت هند شرقي يكي از نخستين خشت هاي سياست استعماري انگلستان و مولود كشورگشايي هاي عهد ملكه اليزابت اول بود. مديران شركت هند شرقي كه در سال ... ميلادي تأسيس گرديده بود، از آغاز متوجه شدند كه كارگزاران استعمارگر اين شركت بدون دانستن زبان و آشنايي با عادات و معتقدات مردم مشرق زمين انجام وظايف خود را دشوار خواهند يافت، لذا از همان ابتدا مأموران خود را به فراگرفتن زبانهاي مردم آن ديار تشويق كردند. در دامان همين سازمان و سپس در دستگاه حكومت انگليسي هندوستان بود كه بسياري از ايران شناسان مشهور گام به عرصۀ وجود نهادند.

ویلیام جونز نخستین کسی بود که خانوادهٔ زبان‌های هندو اروپایی را کشف کرد. کشف خویشاوندی میان زبان‌های ایرانی و زبان‌های ژرمنی سبب شد تا تصور اشتباه سامی بودن زبان فارسی، آن هم به دلیل شباهت در رسم‌الخط به یک سو نهاده شود.

2. طاهري، ابوالقاسم، سير فرهنگ ايران در بريتانيا، انتشارات انجمن آثار ملي، تهران، چاپ 1352، ص 58.

3. Griboyedov . الکساندر گریبایدوف، از نمايشنامه نويسان بزرگ روس محسوب مي شود كه كمدي «گورآت اوماي» وي يكي از زيباترين كمدي ها در ادبيات روسيه است. گريبايدوف با پيش داوري ذهني نادرستی كه به ايران آمد و گذشته از آن با تكبر ذاتي كه داشت، احساسات مردم را عليه خود برانگيخت و جان خود را بر سر آن نهاد. وي به سبب رفتار گستاخانه اش نسبت به بازگرداندن زنان گرجي مسلمان، توسط مردم به همراه 37 نفر از اعضاي سفارت روس به قتل رسيدند.

4. نامه هاي الكساندر گريبايدوف. فرزانه،رضا. انتشارات ثقفي. اصفهان. چاپ 1356. ص12 و13.

5. Souls on Fire

6. Elie Wiesel

 

مطالب مرتبط



اشتراک گذاری

بازدید: 3416 بار  

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید