چهارشنبه 22 آبان 1398

به سایت پدر و پسر خوش آمدید.

عشق در شاهنامه

چاپ
( 149 رای )

 

 دكتر محمد علي اسلامي ندوشن  شاهنامه فردوسی

عشق در شاهنامه

به قلم محمدعلی اسلامی ندوشن

 شاهنامه كتابي است كه از زندگي حرف مي زند، بنابراين هرچه در زندگي هست، در اين كتاب هم هست، از جمله عشق. البته كلمه عشق در شاهنامه به معنايي كه در غزل فارسي آمده، نيامده، به جاي آن «مهر» و «دلبستگي» و مرادف هاي آن به كار رفته.


 ما در شاهنامه با عشق، به طور طبيعي و روشن روبه رو هستيم. بدون تكلف، با مشاركت جسم و جان، هر دو. روبه رويي زني است با مردي، كه در آن غريزه ذاتي انسان تلطيف شده و با تمدن آراسته شده. نمونه هاي آن از همه برجسته تر در دوره باستاني، دلدادگي زال و رودابه، بيژن و منيژه، تهمينه و رستم و كتايون و گشتاسب است.


 عجيب است كه در تمام اين عشق ها، زن پيشقدم مي شود و اين خود مي نمايد كه تا چه اندازه خواست طبيعي ادامه نسل (كه زن امانتدار آن است) به كار مي افتد. زن در عمق نهاد خود، طالب مردي است كه بتواند بهترين فرزند را براي او بياورد (نمونه اش تهمينه) و براي اين منظور مردي را برمي گزيند كه اين خواست را اقناع كند. زن در شاهنامه بر اين نظر است كه «كسي كه مرد كارزار است، مرد بستر هم هست.»


 در ميان عشق شاهنامه و عشق غزل هاي فارسي (مثلاً سعدي و حافظ) تفاوت عمده اي ديده مي شود، گرچه هر دو در سرچشمه به هم مي رسند. اوضاع و احوال ايران در دوران بعد از اسلام به گونه اي است كه عشق با عرفان آميخته مي شود، اين است كه مثلا در نزد حافظ مي تواند در يك بيت از جسم حرف باشد و در يك بيت از جان. به طور كلي عشق در شاهنامه، پرورده وصال است و در تغزل دوران بعد، پرورده هجر. يعني ماهيت عشق در گرو كام نيافتگي است. نمونه بارز آن را مي توان گفت كه مجنون است.


 در ادبيات كلاسيك ايران، در شعرهاي عاشقانه و غزل ها، شايد رسيدن به معشوق و دست يافتن به محبوب، هدف نهايي نباشد (البته در بيشتر موارد) بلكه خودِ عشق، مورد توجه قرار مي گيرد و شاعر را شوريده مي كند. يعني شوريدگي ها، پريشان حالي ها و رنج ها همه در راه عاشقي رخ مي نمايد و به عبارتي، مقصود، عشق است و به اين دليل مفاهيمي مانند فراق، انتظار، درد و ... پررنگ مي شوند. اما در شاهنامه موضوع، قدري متفاوت است و طعم وصال و شيريني كامجويي نيز آشكار مي شود. البته چون متن حماسي است، همه چيز در خدمت حماسه قرار مي گيرد.

 

1392/8/27    

 سایت پدر و پسر

--

مطالب مرتبط:

زاینده رود بی آب / دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن

عشق در شاهنامه / دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن

به ايران بينديشيم / دكتر محمدعلي اسلامي ندوشن

پرونده تصویری از دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن

--

پی نوشت:
برگرفته از روزنامه شرق، شماره 1453 مورخ 1390/11/11. «عشق در شاهنامه، پرورده وصال است». از گفت وگوی محمد صادقي با دكتر محمد علي اسلامي ندوشن.

مطالب مرتبط



اشتراک گذاری

بازدید: 3284 بار  

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید