شنبه 10 آبان 1399

به سایت پدر و پسر خوش آمدید.

رهنمودهای معلم بزرگ شطرنج ایران

چاپ
( 144 رای )

 استاد کاظم مرتضوی

 استاد کاظم مرتضوی، رُم سال۱۳۹۰

 

رهنمودهای معلم بزرگ شطرنج ایران 

به قلم نیما جوانبخت

اردوي چهار روزه اي در خرداد ۱۳۸۷ از سوی فدراسیون شطرنج در سه رده سنی زیر ۸ ، ۱۰ و ۱۲ سال (پسران و دختران) در هتل نجاتی تنكابن برگزار شد. هدف از برگزاری این اردو، آمادگی بیشتر تیم ملی نوجوانان برای مسابقات آسیایی۱۳۸۷ بود. استادان ما در این اردو عبارت بودند از: استاد کاظم مرتضوی، استاد محسن قربانی و استاد محمدرضا قربانیان.

آن زمان من در رده سنی زیر ۱۲سال بودم. هر چند سالها از آن زمان سپری شده است، اما موضوعات ارزشمندی که استاد مرتضوی طی جلسات این اردو طرح کردند، هیچگاه از نظر دور نداشته ام.

مطمئناً این مقاله، نمی تواند شیوایی سخن استاد را انتقال دهد، با این حال نشان می دهد که استاد مرتضوی با چه مهارتی مسائل مهم روانشناسی را به زبانی ساده و تاثیرگذار طرح کرده اند. امیدوارم توانسته باشم علاقمندان به شطرنج را در استفاده از رهنمودهای معلم بزرگوار شطرنج ایران سهیم گردانیده باشم.

 


آموزش دو نکته اساسی در اردو


استاد مرتضوي: «ما اينجا آمده ايم كه شما نونهالان عزیز در اين اردو دو نکته را خوب ياد بگيرید:
اول فكر كردن و سپس حرکت کردن.
دوم اين كه هنر پرسش كردن را بياموزید.
[یعنی یاد بگیرید به موقع سئوال کنید. سئوالهای شما درست برای یافتن پاسخی به ندانسته های شما باشد و یا برای حل یک مشکل. اعم از شروع بازی، وسط بازی و یا آخربازی و از آن مهمتر راجع به دشواری های خاصی که هنگام بازی با آن روبرو می شوید.]

فرض كنيد به مهره ها برق دارند. شما خوب می دانید که برق شوخی بردار نیست. پس چه باید کرد؟ نخست باید ارتباط سیم برق را قطع کنید. کلید در دستهای شما است. اول مهره را لمس نکنید و بعد غبطه بخورید که چرا دست به مهره شده اید. اول بايد خوب فكر كنيد و بعد حركت را انجام دهيد.
در مورد دوم بايد بگويم به دنبال چرايي طرحها و حركات خود در بازی باشيد. من به خاطر اهميتِ "چرا" به اکثر زبان های دنیا، اين واژه را مي دانم. "نييه" به تركي، "واروم"(Warum) به آلماني، "واي"(Why) به انگليسي و... »

 استاد کاظم مرتضوی

استاد سید کاظم مرتضوی متولد ۱۳۲۵ رفسنجان ، فارغ التحصیل رشته جامعه شناسی، مسلط به زبان انگلیسی و فرانسه و ،مولف و مترجم بیش ار دهها جلد کتاب و مدیر مسئول ماهنامه شطرنج ایران و مربی کنونی تیمهای ملی در رده های سنی و بازیکن و مربی اسبق تیم ملی ایران.

 

انتخاب هدفی والاتر از کسب عنوان در مسابقات


استاد مرتضوي بر روي يك تخته بزرگ نوشتند: «در چند سالگي مي توان شطرنج را فهميد و استاد شد؟»
هر یک از بچه های کلاس، سنی را اعلام کردند. استاد مرتضوی پس از قدری تأمل چنین گفتند: «در سن پايين حتي همين سنيني كه شما هستيد: ۸ سال و...
ممكن است برخي از شما در مسابقات آسيايي قهرمان هم بشويد، ولي اين فقط يك هدف كوچك است. هدف شما بايد بسيار بزرگتر از قهرماني در آسيا باشد. وقتي هدف استاد بزرگ شدن نباشد، اگر كسي قهرمان آسيا هم بشود فايده اي ندارد، لابد بعدش هم مي خواهد به اصرار پدر و مادر، شطرنج كار كند. چنين كسي پس از آن به جايي نخواهد رسيد.»




مغز حوزۀ همه امکانات


استاد مرتضوي: «كره زمين بخش كوچكي از منظومه شمسي است. منظومه شمسي، خود، بخش كوچكي از كهكشان راه شيري است. كهكشان راه شيري بخش كوچكي است از مجموعه كهكشان ها و كائنات؛ اما جالب اين است كه اين همه در مغز شما جاي كوچكي را مي گيرد. مغز شما حوزه همه امكانات است. از مغز خود بيشترين استفاده را ببريد.»

 

 اردوی تنکابن سال1387

تصویری از اردوی تنکابن - سال ۱۳۸۷



اهميت تمرين روزانه


استاد مرتضوي به اهمیت تمرین روزانه و تلاش مستمر اشاره کردند و گفتند: «يكبار كاسپاروف زمان تمرين روزانه شطرنجش را اندکی كاهش داد. مربي اش باتوينيك به او هشدار داد با اين كار نزول خواهد كرد و ديگر نبايد از او انتظار داشت كه بتواند به قهرماني جهان دست یابد.»



شرکت در مسابقات، پُرتلاش و با همت بالا


استاد مرتضوي ضمن یادآوری خاطره ای از استاد بزرگ واسیوکف، نقل کردند که چگونه مربی نامدار شطرنج جهان از این که شطرنجبازان کشور در یکی از مسابقات خارجی شبها زود می خوابیدند و قبل از آنکه بازی خود را به خصوص وقتی بازنده اند، تفسیر نکرده و نفهمیده ... ترک می کردند ناراحت و خشمگین بود. او(واسیکوف) می گفت مگر می شود شطرنجباز قبل از این که بفهمد چرا باخته است، بتواند بخوابد؟! آن زمان ما استادان بزرگي نظير قائم مقامي و ... را هنوز نداشتيم. مدتهاست كه ديگر بازيكنان ما هم پُرتلاش و با همت بالا در مسابقات ظاهر مي شوند و نتيجه هم مي گيرند. يكي از بازيكنان خوب مان كه من با او در مسابقات بودم، يكي از بازي هايش را به حريفي كه كمي از خودش ضعيف تر بود واگذار كرد، تا ساعت 3 صبح بازي اش را مورد بررسي قرار داد تا ایراد بازي خود را برطرف كند.»



تلاش و پشتكار يوديت پولگار


استاد مرتضوي براي تاكيد بر عنصر تلاش و پشتكار از يوديت پولگار ياد كردند و گفتند: «وقتي از يوديت راز پيشرفت خيره كننده اش را جويا شدند، او پاسخ داد پيش از صبحانه خوردن ۲تا۳ تركيب حل مي كرده است!»

 

 از راست: نیما جوانبخت - استاد کاظم مرتضوی - نیلوفر جوانبخت

استاد مرتضوی به اتفاق خواهرم و من (نگارنده). هتل نجاتی، مکان برگزاری اردوی چهار روزه تنکابن۱۳۸۷

اهمیت یافتن بهترين حركت


استاد مرتضوي: «بازي كه تمام مي شود خيلي از بازيكنان ايراني مي گويند وضعیتم برنده بود، اما حريف مان شانس آورد؛ يا مي گويند سر ميز مسابقه حركت برنده را ديدم، ولي حركت بازنده را انجام دادم؛ يا اين كه فلان حركت را مربي ام در گشايش برايم توضيح نداده بود و به همين دليل باختم!...

قرار نيست مربي تان تمام حركات را براي شما بگويند. اين شما هستيد كه با توجه به اصولي كه ياد گرفته ايد نظير همين خانه ضعيف، پياده هاي ضعيف و ستون باز، خانه های موثر، آچمزی و... بايد فكر كنيد در برابر حركت حريف، بهترين حركت چيست؟»

 

اهمیت استاد بزرگی


استاد مرتضوي: «اهميت استاد بزرگي را از ياد نبريد. يك بار براي اين كه بنت لارسن استاد بزرگ نامدار شطرنج، ارج و اعتبار استاد بزرگي را براي خبرنگاري روشن كند در پاسخ سئوال از او پرسيد: "چند مهندس در دانمارك داريم؟"
خبرنگار پاسخ داد: "-شاید- ۱۷۵۰۰۰ نفر"


لارسن: "چند نفر از اين مهندسان، كارآزموده و متبحر هستند؟"
خبرنگار: "- شاید- ۳۰۰۰۰ نفر"


لارسن: "چند نفر از اين مهندسان كارآزموده، در كار خود نخبه و بي همتا هستند؟"
خبرنگار: "- احتمالاً - ۳۰۰ نفر"


لارسن: "حالا پرسش مرا پاسخ دهيد، چند استاد بزرگ شطرنج در دانمارك (البته در آن زمان) وجود دارد؟"
خبرنگار: " يك نفر"!» 

 از راست: استاد کاظم مرتضوی - نیما جوانبخت

هتل المپیک، مراسم اختتامیه مسابقات نوجوانان آسیا سال۱۳۸۷

 

روانشناسی ارزشمند و ظریف استاد مرتضوی


استاد مرتضوي: «ليلينتال يك ليلين بيشتر از تال دارد. او در پيري هم مثل يك جوان پُر انرژي بازي مي كرد. ليلينتال تا به حال با ۱۰ قهرمان جهان بازي كرده است و حتی برخی از آنها را شکست داده است.»
استاد مرتضوي در يكي از کلاس های اردو، بازي لیوبینسکی-لیلینتال Liubinsky-Lilienthal (مسكو۱۹۵۴) را چيدند، البته در اواخر بازي به جاي حركت متن 21.Rg4 بازي را به دلیل جذابتر شدن آن برای بچه ها این گونه به پايان بردند:

21.K.h3,Rh6+   22.Kg2,Qh3#

در حین چیدن این بازی، حركتی را پيشنهاد دادم (11...,f5)، اما استاد مرتضوي آن را رد كردند.

همان شب حرکت پیشنهادیم را به طور کامل بررسی کردم و صبح روز بعد، پيش از صبحانه، با استاد مرتضوي اين موضوع را در ميان گذاشتم و حدود نیم ساعت پشت ميز روي صفحه شطرنج با هم شاخه های مختلف این حرکت را كار كرديم و درستی حرکت پیشنهادی ام آشکار شد!

پس از تشكيل كلاس، استاد مرتضوي گفتند: «ديشب يك نوجوان اصفهاني رفته و رويِ حركتي كه ديروز پيشنهاد داده بود فكر كرده و از حركت پيشنهاديش دفاع كرد. نيم ساعتي من و او، پيش از صبحانه در اين ادامه با هم پيش رفتيم و درستی آن را به اثبات رساند. نيما در این مورد همچون يك بازيكن خوب و حرفه اي عمل كرد و این یعنی او راه پیشرفت را می داند. برای پیشرفت در شطرنج باید با کنجکاوی و ممارست تمام بازی های خودتان و دیگر استادان و حتی درس های استادان را مورد بررسی قرار دهید. همیشه پرسشگر باشید، نه آنکه طوطی وار حفظ کنید.»


استاد کاظم مرتضوی روانشناسانه با بیان این موضوع با یک تیر دو نشان زدند: تثبیت یک صفت خوب در من و ترغیب بچه های دیگر به داشتن چنین روحیه ای.

 

 تجلیل از استاد کاظم مرتضوی

تجلیل از استاد کاظم مرتضوی توسط رئیس فدراسیون شطرنج در مراسم تجلیل از نویسندگان, خبرنگاران و پیشکسوتان جامعه شطرنج در بهمن ۱۳۹۱


چشمان ببر


استاد مرتضوی: «يك شطرنجباز بايد همه۶۴ خانه صفحه شطرنج را ببيند. چشمان شما بايد مانند چشمان ببر باشد. ببر با چشمانش همه جوانب كار را زير نظر دارد و چيزي از نظر او پوشيده نمي ماند. اين، همه جانبه نگاه کردن باعث مي شود كه وقتي اقدام به حمله مي كند، مجال و محل فراري به شكارش نمي دهد.

اشتباه بزرگی است كه يك بازيكن بگويد من فلان سوار را در فلان خانه در نظر نگرفته بودم و يا اصلاً متوجه آن نبودم؛ و يا اين كه بگويد من هنوز در انديشه حركت پيشين بودم و متوجه تغيير مكان سوار يا پياده بر صفحه نبودم! در هر حركت وضعيت را از نو بررسی كنيد، نه اين كه با افكار قبلي حركت را ببينيد. با ديدن همه ۶۴ خانه و با داشتن هشياري و تيزبيني چشمان ببر چنين خطاهايي از شما سر نخواهد زد.»


در حين بازي شطرنج، خيالبافي و رويا پردازي ممنوع


استاد مرتضوي: «بعضي از شطرنجبازان سر ميز بازي چنان در خيال بافي غرق مي شوند كه همين باعث خرابي بازي شان مي شود. تخيل و رويا خوب است، اما وقتي از خواب بيدار شُديد، ديگر نبايد اجازه دهيد تخيل و رويا در كار شما وارد شود. ديگر بايد واقع بين باشيد و بر اساس واقع زندگي كنيد. همين مسئله در زمان شطرنج بازي كردن شما هم صدق مي كند. در حين بازي شطرنج هم خيالبافي و رويا پردازي نكنيد!»

 


اهمیت آخربازی


استاد مرتضوي براي نشان دادن ژرفاي كار بزرگان در تمرينات از مربي اسبق تيم ملي ايران چنين ياد كردند: «گوليف براي ما تعريف مي كرد كه يك جزوه ۹۰ صفحه اي آخربازي را در يك تابستان كار كرده است. ۹۰ صفحه! شما می توانید چنین جزوه ای را در ۲ روز بخوانید! اما مقصود استاد بزرگ گولیف این است که تمرینهای کتاب را با دقت مورد بررسی قرار داده است. من مطمئن هستم اگر امروز هر کدام از تمرین های آن کتاب را به ایشان نشان دهید او بدون درنگ خواهد گفت بله! این تمرین را دیده ام! چنانچه وقتی کتاب تئوریهای بنیادین مرا ورق می زد بسیاری از دیاگرامها را می شناخت و می گفت بازی با...!»


به حافظه سپردن بازیهای باخته


استاد مرتضوي: «لازم است بازي هايي كه باخته ايد حفظ کنید و دلایل آن را هم بفهمید.»

اهمیت تمرکز


استاد مرتضوي: «چه چيزهايي براي شطرنج باز سَم است؟ بازي با تلفن همراه، بازیهاي رایانه اي، در گذشته بازیهاي دستي و...
استادي بود كه ۶ ماه پيش از برگزاري مسابقات جدي اش، يك فيلم سينمايي هم نمي ديد تا خودش را براي آن مهيا كند. حالا من نمي گويم شش ماه، شما از چند هفته پيش از مسابقات ذهن و تمرينات خود را فقط روي مسابقه ای که در پیش است متمركز كنيد و بس. 3 دقيقه پيش از بازي حتماً سر ميز حاضر باشيد و فقط تمركز كنيد!»



کاربرد حدیثی معروف در زندگی و شطرنج


استاد مرتضوي: «امام علي(ع) حديث معروفي دارند كه هم در زندگي و هم در شطرنج كاربرد دارد. ايشان فرموده اند: "تا شرايط كار فراهم نشده، اقدام كردن حماقت است!" و اگر شرايط كار فراهم باشد و اقدام نشود، حماقت بزرگتري است؛ چرا که فرصت خیلی زود از دست می رود و...»

 

 استاد کاظم مرتضوی(نفر اول از سمت راست) در بازگشت از مسابقات شطرنج نوجوانان آسیا

استاد کاظم مرتضوی(نفر اول از سمت راست) در بازگشت از مسابقات شطرنج نوجوانان آسیا- سری لانکا، سال ۱۳۹۱

 

 ۱۳۹۲/۶/۱۱   نیما جوانبخت

****

این مقاله برای نخستین بار در فروردین۱۳۹۱ با نام "اردوی چهار روزه تنکابن" در ماهنامه شطرنج به چاپ رسیده است.

مطالب مرتبط



اشتراک گذاری

بازدید: 4566 بار  

نظرات 

 
+39 #1 Farzad 14 شهریور 1392 ساعت 22:47
جالب و آموزنده بود خیلی مرسی :-)
نقل قول
 
 
+34 #2 faramarz 16 شهریور 1392 ساعت 11:17
Ostad Nima salam, besyar alii bood, enetghal sohbat haye asatid bozorg baraye hame mofide. merci
نقل قول
 
 
+51 #3 کوروش پورحسن 16 شهریور 1392 ساعت 14:11
سلام بر نوجوان ارزشمند شطرنج کشورآقای جوانبخت
همیشه باید از استاد مرتضوی به نیکی یاد کنیم چه او خوب باشد چه بد چراکه
به اعتقادمن همه شطرنجبازان باید به خاطر داشته باشند که در روزهائی که نه کتاب شطرنجی چاپ می شد و نه اینترنتی در کار بود فقط و فقط این ماهنامه شطرنج بود که یار یاور و آموزگار همیشگی ما شطرنجبازان ٰ بخصوص نقاط دور دست دهه 70 بودکه خلاء مطالب آموزشی را برای ما پر می کرد
برایتان آرزوی توفیق و سلامتی دارم
نقل قول
 
 
+40 #4 کرمی 18 شهریور 1392 ساعت 06:39
از محضر عزیزانی چون شما و پدر ارجمندتان کسب فیض میکنم . مشق الفبای مهر عزیزانی چون شما برایم سعادتی بزرگ است .

نیست بر لوح دلم جز الف قامت دوست
چه کنم حرف دگر یاد نداد استادم
نقل قول
 
 
+1 #5 علي احمديان 28 تیر 1395 ساعت 19:23
سلام. استاد گرامی از انتقال تجاربتون خيلي ممنون .
نقل قول
 

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید