شنبه 29 شهریور 1399

به سایت پدر و پسر خوش آمدید.

بررسی سریال حریم سلطان- 14

چاپ
( 182 رای )

بازیگری در نقش شاه طهماسب صفوی

 بازیگری در نقش شاه طهماسب صفوی در سریال حریم سلطان

 

 بررسی حریم سلطان - 14

دو نامه از شاه طهماسب صفوی به سلطان سلیمان قانونی

طی مدت طولانی سلطنت شاه طهماسب صفوی و سلطان سلیمان قانونی، نامه های متعددی  بین آنها رد و بدل شده است. از دوره جنگ و صلح دو کشور، دو نامه را برگزیده ام. در نامه اول، شاه طهماسب، سلطان سلیمان را سگی از جهنم می خواند و آبا و اجداد سلطان را به ناپاکی و جهالت منتسب می دارد و چند سال بعد در زمان صلح، وی را پدر بر پدر خسرو کامکار می خواند که هزار انوشیروان بندۀ اویند!  نامه  ها متأثر از نثر  آن زمان، بسیار بلند بالا  هستند و به همین خاطر تنها بخش های کوتاه و خواندنی آین دو نامه را  نقل خواهم کرد. خواندن هر دو نامه را به مخاطبان عزیز توصیه می کنم.

 

نامه اول، دوره جنگ

این نامه مربوط است به سال 961ه.ق، و در آن شاهنشاه ایران، شکست سومین یورش عثمانی ها به ایران را به سلطان سلیمان گوشزد می کند:

جواب یاوه که گفته: «ما چند نوبت به حوالی مملکت تو آمدیم تو در برابر نایستادی. ترا قوت و مقاومت نیست.» راست گفته[ای] که سلاطین نامدار و خواقین روزگار نام مردی و مردانگی ودلیری و فرزانگی بر تو اطلاق نمی کنند و ترا از جملۀ سلاطین کشورگشای نمی دانند. زیرا که از اول عمر تا آخر در صف دلیران و مبارزان جنگجو و نره شیران تندخو قدم ننهاده، داد مردی و مردانگی نداده ای و در معرکۀ مردان و دلیران رزم جو عَلَم سرفرازی نیفراخته و در برابر صد هزار تیر و نیزه و شمشیر و گرز گران سینۀ پر کینه ات را سپر بلا نساخته و از میمنه به میسره و از میسره به میمنه نتاخته ای و از قلب و جناح شیران شرزه خبر نداری و همیشه به سنت شعبده کاری و طراری و آتش بازی و سنگ اندازی در اندرون قلعه آتش درآمده مثل زنان پرده نشین و خخشان سیرت(؟) بی تمکین سیصد هزار نامرد در میدانی محبوس کرده ای و در میان عراده و زنجیر در آورده(1). اگر دغدغۀ سلطنت و شهریاری و شجاعت و دلیری داری مردوار از اندرون قلعه ات که دارالفاسقین و مجمع الخبیثین است قدم بیرون نهاده

                                                   مرد صفت ترس برون کن ز سر             هم چو زنان عذر میاور دگر

تا شجاعت و مردی و دلاوری و بهادران شیران کارزار و پلنگان معرکۀ گیر و دار صلابت و مهابت عساکر گردون مآثر همایون ما را مشاهده نمایی.

                                                  سپاهی به هیبت چو امواج دریا          گروهی به کثرت چو اعداد اختر

... در اول جلوس سلطنت و خلافت همایون ما خواقین ديار و سلاطين ملك توران و خانان ماوراء‌النهر و خطا و ختن را به خاطر چنان خطور كرد كه چون حضرت شاه باباام ‌انارالله برهانه متوجه عالم بقا شد، مملكت مازندران و مملكت خراسان و سجستان و فارس و طبرستان و عراق و آذربايجان و تماميايران بهشت نشان بي‌صاحب خواهد بود و از اين معني غافل كه،
                                               خاكساران جهان را به حقارت منگر           تو چه داني كه در اين گُرد سواري باشد (2)

... بر جمیع خواقین نامدار و سلاطین کامکار و بر همه عالمیان ظاهر است که آبا و اجداد تو به ناپاکی طینت و جهالت نسب منسوب اند و با غلام رومی و فرنگی سالهای دراز جمع گشته و آن را ابتهاج دانسته اند. بعد از آن هر یک از ایشان را مرتبۀ وکالت و امارت داده به مرتبۀ مصاهرت رسانیده دختر خود را به وی داده اند و دختر از وی گرفته اند و نطفۀتو از آن قبیل است. (3)

 

 نگاره همایون در حضور شاه طهماسب صفوی بر دیوار کاخ چهل‌ستون اصفهان 

نگاره همایون در حضور شاه طهماسب صفوی بر دیوار کاخ چهل‌ستون اصفهان

... و آن دیو که در دماغ پادشاه همایون(4) جا گرفته بود اکنون در دماغ تو منزل ساخته در مقام تکبر و تجبر درآمده در اندیشۀ دوام و خلود  بر مسند عظمت افتاده و از غایت فسق و فجوردر عالم و عالمیان انداخته و از غایت طغیان و بی باکی راه عناد و استکبار پیش گرفته و از سطوت قهر الهی و غضب پادشاه حقیقی اندیشه نمی کنی و همایون پادشاه که در عظمت و بزرگی و انبوهی و کثرت لشکر و خزاین ده برابر بلکه صد برابر تو بود به برکت لطف الهی نسبت به این خاندان سر متابعت بر آستان ما نهاده کمر مطاوعت بر میان جان بسته نجات یافت.

                                            دولت ما به جهان روز به روز افزون است         مدد  دور  و  نکو خواهی گردون بنگر

                                            آمد  از  هند  همایون  که  غلامم  باشد           طالع سعد  ببین  بخت همایون بنگر (5)

...سیصد هزار کس برداشته به عرابه و توپ و تفنگ و یراق چهار ساله و اسعاد حمایت القاص(6) متوجه مملکت ایران شدی و بعد از آن که به حوالی این دیار رسدنتوانستی که یک روز توقف کنی. آخرالامر بیچاره را به صد بلا گرفتار ساخته به خاک تیره برابر نموده مراجعت نمودی چنان که یکی از شیعه گفته:

                                            رومی آمد بر در تبریز از خود رید و رفت           ریده ریده از در  تبریز  واگردید و  رفت (7)

اما جواب آن که گفته ای : "یراق سه ساله کرده با لشکر گران از چهار جانب به ملک ایران متوجه شده تا خراسان هیچ جا توقف نخواهیم کرد و شما را از روی قوت و قدرت مستاصل کرده ، خاک ایران را به باد فنا خواهیم داد.".. پنج مرتبه به قصد ویرانی و خرابی این دیار با سیصد هزار لشکر متوجه شدی بی آن که با تو محاربه و مقاتله نماییم خود به خود شکست یافته به حال سگان عاجز و پریشان به صد هزار خواری و زاری برگشتی (8)

... بدان دعوی باطل که کرده بودی و مهملاتی که در رشته نامربوط کشیده بودی که: در این مرتبه مملکت عراق و آذربایجان و فارس کرمان و خراسان را به خاک تیره برابر ساخته مراجعت خواهیم کرد. این عبارت و استعارت غدیری بود بی آب و چراغی بود بی روغن و لفظی بی معنا و قالبی بی جان. چون به سمع ساکنان آذربایجان رسید بر ریش تو خندیدند. زیرا در محلی که تربیت القاص بوده با چهار صد هزار کس متوجه آذربایجان شده در حوالی تبریز نزول نموده بودی. 

اهل تبریز علم یک جهتی و دولت خواهی این دودمان عظیم الشان را بر افراخته، یک ذره از کثرت لشکر عثمانی و طایفه مروانی اندیشه ناکرده . از چهار جانب آب را بر تو بستند و یک من بار از هیچ متاعی به تو نفروختند چنان که کوزه آبی در اردوی تو به یک اشرفی رسیده بود و در دروازه ها و کوچه بندها مستحکم ساخته با تو در مقام محاربه و مجادله شدند و تو را به خاطر رسیده بود که از این رهگذر در مقام انتقام شده و قصد یغما کرده و متعرض ایشان شوی. آخر القاص باد غرور از دماغ گنده تو کنده ، بیرون برده. خاطر نشان شدی که اگر جمیع عساکر تو در این شهر در آیند متنفسی زنده بیرون نیاید و هر یکی را در زاویه ای متوجه هاویه ساخته و به ضرب تیغ و تیر فارِسان و خنجر گذاران آذربایجان لشکر تو به خاک برابر کنند.

تو را ندامت و پشیمانی گرفته در نصف شب از حوالی تبریز فرار نموده به حال سگان هر دو منزل یکی کرده خود را به حوالی وان رسانیدی و هر یک از لشکر نکبت اثر تو به راهی می گریختند و نواب همایون ما با صد هزار سوار، جلد جرار، کینه گذار، ببر کردار قزلباش نصرت تلاش که از فرق راکب تا سم مرکب غرق آهن و جوشن بودند، جمله شیران در جوش و خروش آمده چون ماهیان دریا که در بحر غواصی نمایند گوهر جان را از اصداف قلوب اعادی بیرون آورند. نهنگانی که چون بر ساحل دریای مصاف جولان نمایند به یک حمله شیران هیجا را قلب بشکافند.

                                         جوانان   شیر افکن   جنگجو                   همه کرده چون شیر با جنگ خو (9)

... و بر تو مخفی و مسطور نماند که تو در نظر عالمیان خرد و بی سبک و بی اعتبار شده ای و کیفیت ظلم و فسق و بدبختی که در میانه شما شایع است بر جمیع عالمیان ظاهر شده و آن ها که سالها شما را می طلبیدند و در مذهب و اعتقاد با شما موافق بودند چون در این ولا از کیفیت احوال اطلاع یافتند از شما بیزار شده و به لعن و طعن شما مشغول اند.

                                                    عادل ترا که گفت سگی از جهنمی         لعنت بر آن کسی که ترا اعتبار کرد (10)

 

مسجد سلیمانیه استانبول  مسجد سلیمانیه استانبول 

دو تصویر از  مسجد سلیمانیه در استانبول. این مسجد در سال‌های 1550 تا 1557م به دستور سلطان سلیمان توسط معمار سنان آقا ساخته شد.

 

نامه دوم، دوره صلح

این نامه از سوی شاه طهماسب به سلطان سلیمان ارسال شد برای تهنیت و تبریک پایان یافتن بنای مسجد جامع در استانبول (مسجد سلیمانیه):

 ... فلک رتبت سپهر بسطت، کیوان رفعت خورشید منزلت سکندر ابهت سلیمان مرتبت، پادشاه فریدون جاه  جم اقتدار، خاقان دارا رای  کسری شعار، مظهر انوار تأییدات ابدی، ... شهسوار عرصۀ خاک،... سپهر سلطنت و خلافت، و  بدر منیر اوج نصفت و عدالت.

                                                                   شهنشاه  عالم  شه  کامران             سکندر سریر سلیمان مکان

                                                 ... فریدون جم قدر   عالی مدار              پدر  بر  پدر  خسرو   کامکار

                                                ... بود خاتمش چون سلیمان به دست             کز او شد روا حاجت هر که هست (11)

 

 ... سلطان فلک قدر گردون وقار، خاقان جم جاه سلیمان اقتدار، قیصر والا افسر سکندر نشان،خسرو دولت قرین صاحب قرآن، ... واضع میزان البّر و الاحسان...

                                               شه مغرب که مشرق را پناه است        سلیمان کاخترش بالای ماه است

                                               ز  اقصای خطا  تا  آخر   روم                 کس از خوان عطایش نیست محروم

                                                       طریق  جد و  آبا  پیش  برده                 غم درویش از ایشان بیش خورده ... (12)

 

                                               ... تاج  تو  ورای تاج خورشید               تخت  تو  فراز  تخت جمشید

                                               هر جا که دلیست قاف تا قاف               از  دوستی تو  می زند  لاف 

 شهریاری که در رسوم سلطنت و خدایگانی قیصر و خاقان بندۀ اوست و در آیین عدالت و جهان بانی کسری و نوشیروان خجل و شرمندۀ او

                                                         قیصر عصر  و  خسرو  آفاق                  پادشاه جهان علی الاطلاق

                                                          در عدالت چو قیصر و خاقان                 بندۀ  او  هزار  نوشروان (13) 

 

در این ولا که خبر توفیق اتمام آن بنای خیر عالی شان بدین جانب به مبارکی و فرخنگی رسید کمال بهجت و خوش حالی روی نمود. انشاءالله تعالی که بر احبای دولت روزافزون مبارک و میمون و خجسته و همایون باد و ... (14) اگرچه مخلص به حسب ظاهر به عبادت در آن مکان مستطاب مشغول نمی شود و ... مثوبات آن بی شبهه به روزگار فرخنده آثار همایون آن حضرت عاید خواهد شد و چون اهتمام در تزیین اماکن شریفه امری است مرغوب و به غایت مستحسن و مطلوب و من یعظم شعائر الله فانها من تقوی القلوب(15) تعیین فرش سبب زینت بلکه از مصالح ضروری آن مسجد است و در این ممالک قالی را به قدر بد نمی بافند و این محب نیز فی الجمله از نقاشی وقوفی داردو بی تکلف فرستادن قالی های به تکلف جهت آن مسجد جدید و معبد سعید مناسب می داند و ...(16)

                                              خدایا تو این شاه درویش دوست         که آسایش خلق در ظل اوست

                                              بسی بر  تو سر خلق پاینده  دار         به توفیق طاعت دلش زنده دار

                                                            همینش  بس از  کردگار  مجید           که توفیق خیرش بود بر مزید (17)

 

  1392/9/29   

مهرداد جوانبخت

--

مطالب مرتبط:

سریال «حریم سلطان» - درخور نقد و بررسی

بررسی سریال حریم سلطان-1   اسطوره زدایی و رفتن به سمت تاریخ

بررسی سریال حریم سلطان-2   پیروزی درخشان سلطان سلیمان، این بار بدون شمشیر

بررسی سریال حریم سلطان-3   کارزار پدرها و پسرها برای نشستن و ماندن بر سریر قدرت

بررسی سریال حریم سلطان-4   سلطان سلیمان ، جناب کادی و خواجه حافظ شیرازی!

بررسی سریال حریم سلطان-5   پنج اشتباه سلطان سلیمان(در قرن شانزدهم) از نگاه یک مورخ ترک(در قرن هفدهم)!

بررسی سریال حریم سلطان-6  امپراتوری عثمانی از پای بست ویران بود!
 
بررسی سریال حریم سلطان-7  ناجوانمردی پادشاه ایران در ماجرای پناهندگی شاهزادگان عثمانی

بررسی سریال حریم سلطان-8  امیرکبیر عثمانی ها، ابراهیم پاشا!

بررسی سریال حریم سلطان-9  صدراعظم های سلطان سلیمان

 بررسی سریال حریم سلطان-10 فرمانروایی زنان سوگلی در امپراتوري عثماني

بررسی سریال حریم سلطان-11  سلطانی با دو آرامگاه

بررسی سریال حریم سلطان- 12  دنیا در دورۀ زندگانی سلطان سلیمان باشکوه

بررسی سریال حریم سلطان - 13  رستم پاشا وقتی مُرد آسمان آبی نبود!

بررسی سریال حریم سلطان- 14   دو نامه از شاه طهماسب صفوی به سلطان سلیمان قانونی

بررسی سریال حریم سلطان- 15  نامه مهین بانو(خواهر شاه طهماسب) به خرم سلطان

بررسی سریال حریم سلطان- 16  سلاطین عثمانی و ترفند لباس زنانه!

بررسی سریال حریم سلطان- 17  هدایای پادشاه ایران به مناسبت به سلطنت رسیدن شاهزاده سلیم

بررسی سریال حریم سلطان- 18  واکنش مردم ترکیه به قتل شاهزاده مصطفی در زمان خود و 461 سال پس از آن

بررسی سریال حریم سلطان- 19  فرجامی فرجام سلطان سلیم میگسار را  رقم زد!

بررسی سریال حریم سلطان- 20  آخر و عاقبت القاص میرزا (برادر شاه طهماسب صفوی)

بررسی سریال حریم سلطان- 21  پناهندگی شاهزاده بایزید به ایرانبه روایت هامر پورگشتال

بررسی سریال حریم سلطان- 22  پناهندگی شاهزاده بایزید به ایران به روایت شاه طهماسب

 

--

پی نوشت:
1. اشاره به آرایش جنگی ترکان عثمانی است که اردو را با ارابه و توپخانه محصور می کردند و سلطان سلیمان که فرمانده کل بود در مرکز این اردو قرار می گرفت.

2. شاه طهماسب صفوی، مجموعه اسناد و مکاتابات تاریخی همراه با یادداشت های تفصیلی، عبدالحسین نوایی، تهران، انتشارات ارغوان. چاپ دوم 1368. ص209تا 211.

3. همان، ص213.

4.نصیرالدین همایون ( ۱۵۰۸ -  ۱۵۵۶م) دومین پادشاه امپراتوری مغولی هند، مدتی طولانی به ایران پناهنده شد و پس از پانزده سال به کمک شاهنشاه ایران، تاج و تخت خود را باز پس گرفت و دوباره از سال ۱۵۵۵ تا ۱۵۵۶ حکومت کرد.

5. همان، ص231.

6. القاص میرزا صفوی، برادر شاه طهماسب اول بود که به عثمانی پناهنده شد و به همراه سلطان سلیمان قانونی به ایران یورش آورد، اما شکست خورد و در قلعه الموت کشته شد.

7. همان، ص232.

8. همان، ص233.

9. همان، ص234و 235.

10. همان، ص236.

11. همان، ص330.

12. همان، ص332.

13. همان، ص333.

14. همان، ص335 و 336.

15. سوره الحج آیه 33.

16. شاه طهماسب صفوی، مجموعه اسناد و مکاتبات تاریخی، ص 336.

17. همان، ص337.

 

مطالب مرتبط



اشتراک گذاری

بازدید: 7695 بار  

نظرات 

 
+29 #1 شهابی 01 دی 1392 ساعت 10:20
در این نامه ها چه بلایی سر زبان فارسی آورده اند!!!!!!
فارسی فردوسی کجا و فارسی نویسندگان این نامه ها کجا !!!!!!! :D
نقل قول
 
 
+40 #2 حسینی 01 دی 1392 ساعت 14:52
به این میگن چرخش قهرمانانه !!!!!!!! :lol: :lol:
نقل قول
 
 
+11 #3 صادقی 02 دی 1392 ساعت 11:09
نه به اون شوری شور نه به اون بی نمکی :o
نقل قول
 
 
+3 #4 محمدجواد 25 شهریور 1393 ساعت 06:13
یک مشت حرف مفت.......
نقل قول
 

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید